(Dura Europos Sinagogu, Suriye Ulusal Müzesi, Şam, MS 244)

Panel, batı duvarında bulunur ve Tevrat nişinin sağında yer alan en alttaki C kısmının kuzey yarısının en büyük bölümünü teşkil etmiştir. Sağ tarafta kale kapısı ve onun bitişiğindeki sur duvarı tasviri vardır. Surlar taş bloklarla inşa edilmiştir, iç kısmı karanlık gösterilen geçidin gri kapıları dışarı doğru açılmaktadır. Kral tahtta oturmaktadır ve her iki yanda ona eşlik eden görevliler vardır. Perslere özgü bol pembe bir pantolon üzerine uzun kollu mavi bir manto giymektedir, sarı bir kemer takmıştır, üzerine bezemeli bir çizgili tunik, ayağında beyaz çizmeler vardır ve ayakları sarı renkte bir ayak taburesinin üzerinde durmaktadır. Yüzü yoğun kahverengi kıvırcık saç kütlesi ile çevrilidir ve sarı bir taç takmaktadır. Sol eli ile uzun bir kılıcın kabzasını tutarken, sağ elini ziyaretçilere doğru uzatmıştır. Kralın tahtı yeşil kumaşla döşenmiştir. Görevliler uzun kollu tunik, pantolon ve beyaz çizme giymektedir; sağdaki, elinde bir diptikon üzerine bir şeyler yazarken diğeri, sağ kolu ile muhtemelen bir kabul hareketi yapmakta ve sol eli ile kılıcının kabzasını tutmaktadır.

Kralın huzuruna iki kadın yaklaklaşmakta, sağ kollarını krala doğru uzatmaktadır; dirseğe kadar uzun kollu khiton giymiş, bellerine uzun bir kumaş sarmış ve kalçalarının hemen altından ayak bileklerine kadar uzanan dikey kıvrımlara sahip üçüncü bir kıyafet daha giymişlerdir.

Sol tarafta zemin seviyesinden hafifçe yukarıda, altın bir testi, piramidal kapaklı fildişinden dikdörtgen bir kutu ve iki adet yivli altın kase gibi süs eşyalarını taşıyan üç kadın frontal şekilde gösterilmiştir. Kıvrımları hafifçe aşağı sarkan yüksek kuşaklı, kenarları işlemeli khiton ve bol bir etek giymişlerdir, başlarında ise örtü bulunmaktadır. Sanatçı, pembe kıyafetin her iki kısmına da siyah; ortadaki figürün sarı kıyafetinde ise pembe kenarlıklar uygulamıştır. Grubun önünde, çıplak bir kadın nehirde durmakta ve sol kolunda çıplak bir bebek taşımaktadır. Kadının taktığı iki adet inci kolye gibi son derece pahalı mücevherler onun seçkin bir zümreden olduğunu göstermektedir. Mücevherinin yanı sıra, suyun dışında kalan vücudu frontal gösterilmiştir ve tamamen çıplaktır.

İlk sahne ile iç içe olan ikinci sahne, nehir kıyısına diz çökmesi ve kollarının pozisyonu sebebiyle, Mısır’dan Çıkış 2:3‘te olduğu gibi Musa’yı sandığa yerleştiren, Musa’nın annesi olması muhtemeldir. Bu doğru ise, sanatçı; Musa’nın, firavunun tüm çabalarına rağmen hayatta kalmasını anlatmıştır. Bir sonraki sahnedeki hizmetçilerinin eşlik ettiği çıplak prenses, Firavun’un kızıdır ve bebek Musa’yı bulup boğulmaktan kurtarırken temsil edilmiştir. Sanatçı daha sonraki, prensesin bebek Musa’yı kahverengi kıyafet ile tasvir edilmiş kız kardeşine verdiği ve Mariam (Miryam)’ın, Musa ile emzirmesi için onu sarı renkte bir kıyafet ile gösterilmiş olan annesine geri verdiği sahneyi kısaltmıştır. 

Bu anlatılan paneldeyse en büyük tartışma prensesin çıplak tasviridir. Doğu Suriye’de yaşayan Helenistik bir Yahudi için bile müstehcen bir görüntü gibi görünüyordu, özellikle Yahudilikte kadının çıplak gösterilmesinin kabul edilemez olduğu düşünülmekteydi. Bu ikonografik istisna hakkında ilk kez yorumlama yapmaya çalışan Goodenough, Firavun’un kızının duruşunun, eski tanrıçaların tasvirlerine, özellikle İran panteonundaki Anahita’ya benzediğine dikkat çekmiştir. Goodenough’un açıklamalarına göre, sanatçı bu sahnede bilinçli olarak Firavun’un kızı ile Anahita/Afrodit arasında bir paralellik kurmuştur.

Sanat Tarihinde Diğer Örnekleriyle Bebek Musa İkonografisi

(Paolo Veronese (1528–1588), The Finding of Moses (c 1581-82), yağlıboya, 58 x 44.5 cm, National Gallery of Art, Washington, DC)

Tanıdık sahne dönemin klasik İtalyanvari mimari önünde, çağdaş giysilerle resmedilmiştir. Musa, Afrikalı bir hizmetçi tarafından tutulurken, prensesin maiyetinden bir diğer kişi, yaşlı bir dadıya sarıp saklasın diye ve hanımına yakından bakabilmesi için sunmaktadır. Firavun'un kızının sağında ise, Miryam bebeğe bakma teklifinde bulunmaktadır.

(Nicolas Poussin (1594–1665), Moses Saved from the River (1638), yağlıboya, 93.5 x 121 cm, Musée du Louvre, Paris)

Poussin ise hikayeye yeni bir bakış açısı getirir ve bebeği kurtaran yardımcının erkek olduğu versiyonunu bize sunar. Bu tercihle kendine özgü bir eser olma özelliğini de taşır. Figürlerin arkasındaki idealize edilmiş manzarada, heybetli bir köprü, hikayenin geçtiği orijinal mekana dair ipucu veren bir piramit ve sırtı izleyiciye dönük geleneksel bir nehir tanrısı yer alır.

(José María Avrial y Flores (1807–1891), Firavun’un Kızı Musa’yı Nilden Kurtarıyor (1862), yağlıboya, 70 x 96 cm, Museo Nacional del Prado, Madrid, İspanya)

1862 tarihli bu eserde hikâye, devasa mimarinin altında ezilen küçük figürlerle anlatılır. Sanatçı, Musa'nın kız kardeşi Miryam'ın, bebek kardeşinin Firavun'un kızına takdim edilmesini sol alt köşeden izlediği sahneyle yine kendine has bir anlatım sunar.

(Gustave Moreau (1826–1898), Moïse Exposé sur le Nil (Bebek Musa) (c 1876-78), yağlıboya, 185 x 136.2 cm, Harvard Sanat Müzeleri/Fogg Müzesi (Grenville L. Winthrop bağışı), Cambridge, MA. Harvard Sanat Müzeleri'nin izniyle)

Gustave Moreau, insanlığın çağları üzerine üç resimlik bir döngünün parçası olarak bu öyküyü seçer ve 1878'de Exposition Universelle'de sergilenir. Sazlıkların arasında keşfedilmeden önce uyuyan bebek Musa'nın göz alıcı bir şekilde bir tasviri olan Moïse Exposé sur le Nil (Bebek Musa) yaklaşık 1876-78 yılları arasında resmedilmiştir. Eski Ahit’e göre çürümekte olan Mısır’a yeni bir ışık getirecek Musa’yı bu şekilde etrafı egzotik çiçeklerle ve kuşlarla tasvir etmeyi seçmiştir. Ayrıca bu seçim Moreau'nun Fransız ulusu için umudunu ortaya koymaktadır. Moreau, bebeğin sazlıklarda keşfedildiği geleneksel ve popüler anı değil, hemen öncesindeki bu durağan sahneyi gösterir. 

(James Tissot (1836–1902), Musa Bayrakların Arasında (c 1896–1902), gouache, 25.2 x 12.4 cm, The Jewish Museum, New York, NY)

Tissot ise kendi modern illüstrasyon stiliyle bilindik hikayeyi anlatmayı tercih ediyor. Böylece Bebek Musa ikonografisi resim sanatının içinde kendisine farklı bakış açılarıyla bir yer bulmuş oluyor. 

• DURA-EUROPOS'TA TEK TANRILI DİNLERE AİT DUVAR RESİMLERİ: METİN VE DUVAR RESİMLERİNİN KARŞILAŞTIRMASI - YÜKSEK LİSANS TEZİ -  NIVINE AL RIHAWI  BURSA – 2020

  
  

• https://eclecticlight.co/2019/12/28/foundling-paintings-of-moses-in-the-bulrushes/